راهکارهای ارتقای سرمایه روانشناختی برای عبور از بحران

در شرایط بحرانی، افراد ممکن است به دلیل مواجهه با رویدادهای غیر منتظره، تغییر در روند عادی زندگی و نگرانی نسبت به آینده، سطوح مختلفی از استرس و فشار روانی را تجربه کنند. این واکنش ها به ویژه زمانی که شرایط با ابهام، احساس ناامنی یا دشواری در پیش بینی اتفاقات همراه باشد، امری طبیعی است اما با این حال، چگونگی مدیریت استرس می تواند نقش مهمی در حفظ سلامت روان، تصمیم گیری منطقی و سازگاری با شرایط موجود داشته باشد. در چنین موقعیت هایی برخورداری از مهارت های مقابله ای و آگاهی از راهکارهای کنترل اضطراب و فشار روانی به افراد کمک می کند تا با آرامش و آمادگی بیشتری با چالش ها مواجه شوند.

در این میان، خانواده به عنوان یکی از مهمترین منابع حمایت عاطفی و روانی، نقش تعیین کننده ای در کاهش استرس و افزایش احساس امنیت اعضا ایفا می کند. نحوه گفت وگو میان اعضای خانواده، توجه به نگرانی ها و احساسات یکدیگر، پرهیز از انتقال اضطراب و فراهم کردن فضایی برای بیان آزادانه دغدغه ها می تواند به تقویت همدلی و حفظ آرامش در شرایط دشوار کمک کند. به ویژه در موقعیت های بحرانی رفتار و واکنش والدین و سایر اعضای خانواده بر احساس امنیت کودکان و نوجوانان تأثیر می گذارد و ازاین رو، مدیریت هیجان ها و برقراری ارتباطی حمایتگرانه در محیط خانواده اهمیت بیشتری پیدا می کند .

ایکنا در راستای بررسی چگونگی مواجهه خانواده ها با شرایط بحرانی و مدیریت استرس در میان خانواده به گفت و گو با علی فتحی آشتیانی، استاد دانشگاه و روانشناس پرداخته است که مشروح آن را در ادامه می خوانیم. 

ایکنا ـ استرس و اضطراب مداوم ناشی از احتمال وقوع جنگ، چه تأثیرات فیزیکی و روانی مستقیمی بر افراد دارد؟

نگرانی و اضطراب به طور کلی پیامدهای نامطلوبی برای انسان دارند. هنگامی که فرد با موضوعی مواجه می شود که زمان، مکان، شکل و ماهیت وقوع آن مشخص نیست و با نوعی ابهام و عدم قطعیت روبه رو است، معمولا تنش، ناراحتی، استرس و نگرانی را تجربه می کند. طبیعتا هرچه میزان این ابهام بیشتر باشد، شدت تنش ها و فشارهای روانی نیز افزایش می یابد.

قرار گرفتن در چنین شرایطی می تواند واکنش های متفاوتی را در افراد ایجاد کند. استرس ناشی از ابهام و نبود قطعیت درباره اتفاقات پیش رو ممکن است بر وضعیت روانی و رفتاری افراد تأثیر بگذارد و توانایی آنان را برای برنامه ریزی در زمینه های مختلف زندگی از جمله سرمایه گذاری و تصمیم گیری درباره آینده، کاهش دهد. در واقع، هنگامی که فرد از وضعیت روزهای آینده خود اطمینان ندارد، برنامه ریزی برای آینده با دشواری مواجه می شود.

این شرایط می تواند پیامدهای نامطلوبی از نظر روانی و جسمانی به همراه داشته باشد. برخی واکنش های جسمانی ممکن است در پی استرس ناشی از ابهام ایجاد شوند. همچنین، احتمال بروز مشکلات روان شناختی وجود دارد و گاهی فشارها و ناراحتی های روانی خود را به شکل علائم جسمانی نشان می دهند، علائمی که لزوما منشأ جسمانی ندارند، بلکه ممکن است ریشه در مشکلات روانی، ابهام و استرس های تجربه شده داشته باشند.

در مجموع، قرار گرفتن در شرایط بلاتکلیفی و ابهام به گونه ای که فرد از آنچه در آینده رخ خواهد داد اطلاع نداشته باشد، می تواند توانایی او را برای تصمیم گیری و برنامه ریزی محدود کند. در چنین شرایطی، فرد ممکن است نتواند برنامه های کوتاه مدت برای ماه های آینده، برنامه های میان مدت برای چند سال آینده و حتی برنامه های بلندمدت برای مسیر زندگی خود تدوین کند.

ایکنا ـ چگونه می توان با تغییر سبک زندگی در شرایط بحرانی به حفظ سلامت جسمی خانواده کمک کرد؟

سبک زندگی یکی از موضوعات بسیار مهمی است که باید در شرایط بحرانی مورد توجه قرار گیرد. اگر فرد بخواهد استرس کمتری را تجربه کند و بتواند فشارهای روانی ناشی از شرایط دشوار را بهتر مدیریت کند، لازم است به مؤلفه های مختلف سبک زندگی خود توجه داشته باشد. یکی از مهم ترین این مؤلفه ها، خواب مناسب و کافی است. برخورداری از هفت تا هشت ساعت خواب باکیفیت در شبانه روز یکی از مواردی است که افراد باید به آن توجه کنند، زیرا خواب مناسب می تواند در حفظ سلامت و کاهش فشارهای روانی نقش مؤثری داشته باشد.

در کنار خواب کافی، ورزش و فعالیت بدنی نیز از جمله عوامل کمک کننده در این زمینه به شمار می روند. ورزش می تواند به بهبود روحیه، افزایش شادی و نشاط و تقویت سلامت جسمی افراد کمک کند و در عین حال، بر سلامت روانی آنان نیز تأثیر مثبت بگذارد. بنابراین، در شرایطی که افراد با فشارهای روانی و استرس مواجه هستند، توجه به فعالیت بدنی و اختصاص دادن زمانی به ورزش می تواند یکی از راهکارهای مؤثر در حفظ سلامت جسمی و روانی باشد.

موضوع مهم دیگر، برخورداری از روابط اجتماعی سالم و مناسب است. برقراری ارتباط با افرادی که شاد، بانشاط و برخوردار از احساسات و نگرش های مثبت هستند، می تواند در بهبود وضعیت روحی افراد تأثیرگذار باشد. در واقع، بهتر است افراد تا حد امکان با کسانی ارتباط برقرار کنند که روحیه خوبی دارند، مثبت اندیش هستند و از منفی نگری و منفی بافی پرهیز می کنند. چنین روابطی می تواند در شرایط دشوار به حفظ روحیه و کاهش فشارهای روانی کمک کند.

از سوی دیگر، توکل و توسل به خداوند متعال نیز از جمله مواردی است که می تواند در مواجهه با شرایط بحرانی مورد توجه قرار گیرد. تلاوت قرآن کریم، خواندن دعا و تقویت بعد معنوی زندگی از جمله اقداماتی هستند که می توانند به افراد در این شرایط کمک کنند. در واقع، هنگامی که درباره انسان صحبت می کنیم، با موجودی زیستی، روانی، اجتماعی و معنوی مواجه هستیم. بعد معنوی انسان با سه بعد دیگر یعنی ابعاد جسمانی، روانی و اجتماعی ارتباط دارد و می تواند بر آن ها تأثیرگذار باشد. از این منظر، تقویت معنویت، توکل به خداوند متعال، تلاوت قرآن و دعا می توانند در مواجهه با مشکلات و فشارهای ناشی از شرایط بحرانی نقش کمک کننده ای ایفا کنند.

همچنین، در روایات دینی بر تقسیم اوقات شبانه روز میان فعالیت های مختلف تأکید شده است، به این معنا که بخشی از زمان به خواب، بخشی به کار و بخشی نیز به دعا و عبادت اختصاص یابد. دعا می تواند برای خود فرد، دیگران و سلامتی اطرافیان صورت گیرد. به ویژه در شرایطی که کشور با آسیب ها، مشکلات و بحران های مختلف مواجه است، افراد می توانند با توسل به خداوند متعال و دعا برای عبور از این شرایط، از نظر معنوی نیز به تقویت روحیه خود بپردازند.

در چنین شرایطی، دعا برای سلامتی ملت و مردم و درخواست از خداوند متعال برای کمک به عبور از بحران ها و وضعیت نابسامان موجود نیز از جمله مواردی است که می تواند مورد توجه قرار گیرد. امید است با توکل به خداوند متعال و بهره گیری از ظرفیت های فردی، اجتماعی و معنوی، زمینه خروج هرچه سریع تر از شرایط بحرانی و کاهش آسیب های ناشی از آن فراهم شود.

در مجموع، توجه به سبک زندگی مناسب، خواب کافی، ورزش و فعالیت بدنی، برقراری روابط اجتماعی سالم و تقویت بعد معنوی زندگی می تواند در حفظ سلامت جسمی و روانی افراد و خانواده ها در شرایط بحرانی مؤثر باشد. این اقدامات در کنار یکدیگر می توانند به بهبود روحیه، افزایش توانایی افراد برای مواجهه با دشواری ها و سازگاری بهتر با شرایط نامطمئن کمک کنند.

ایکنا ـ چگونه می توان به جای احساس قربانی بودن، نقش فعالی در مواجهه با بحران پذیرفت؟

همواره بر این باور بوده ام که دو مفهوم اساسی وجود دارد که باید در سطوح فردی، اجتماعی و حکومتی به طور جدی مورد توجه قرار گیرند و برای تقویت آن ها تلاش شود. مفهوم نخست، سرمایه اجتماعی و مفهوم دوم سرمایه روان شناختی است. این دو مؤلفه می توانند در نحوه مواجهه افراد، خانواده ها، جوامع و نظام حکمرانی با بحران ها نقش بسیار مهمی ایفا کنند.

در حوزه سرمایه اجتماعی، مؤلفه هایی همچون همبستگی اجتماعی، اعتماد اجتماعی، مشارکت اجتماعی، دلبستگی اجتماعی و همدلی اجتماعی از اهمیت ویژه ای برخوردارند. این مؤلفه ها باید به طور جدی تقویت شوند، زیرا انسجام اجتماعی، وحدت و مشارکت می توانند زمینه مناسبی برای مواجهه جمعی با مشکلات و عبور از شرایط بحرانی فراهم کنند.

البته نقش افراد در تقویت سرمایه اجتماعی متناسب با جایگاه و موقعیت آنان متفاوت است. برای مثال، فردی که عضوی از یک خانواده است، باید از منظر مسئولیت های خانوادگی خود به این مسئله توجه کند، در حالی که فردی که در یک جامعه یا گروه اجتماعی عضویت دارد، می تواند از طریق مشارکت و تعامل با دیگران در تقویت این سرمایه نقش داشته باشد. همچنین، مسئولان و مدیران کشور باید توجه ویژه ای به ارتقای سرمایه اجتماعی داشته باشند و برای افزایش اعتماد، همبستگی، انسجام و مشارکت اجتماعی برنامه ریزی کنند.

در کنار سرمایه اجتماعی، ارتقای سرمایه روان شناختی نیز اهمیت فراوانی دارد. این موضوع ارتباط مستقیمی با نحوه مواجهه افراد با بحران و توانایی آنان برای پذیرفتن نقشی فعال در عبور از مشکلات دارد. هنگامی که از سرمایه روان شناختی صحبت می کنیم، مؤلفه هایی همچون امید، خوش بینی، تاب آوری و خودکارآمدی مطرح می شوند. تقویت این مؤلفه ها به افراد کمک می کند تا امید خود را از دست ندهند و باور داشته باشند که می توانند بر بسیاری از مشکلات غلبه کنند و دشواری ها را پشت سر بگذارند.

نخستین مؤلفه در این زمینه، امید است. هنگامی که از امید صحبت می کنیم، منظور صرفا انتظار برای بهبود شرایط نیست، بلکه امید از سه مؤلفه اساسی تشکیل می شود. مؤلفه نخست، تعیین اهداف معنادار برای زندگی است به این معنا که فرد باید اهدافی مشخص و ارزشمند برای خود تعریف کند. مؤلفه دوم، طراحی مسیرها و راه های مختلف برای دستیابی به این اهداف است. فرد باید بتواند راهکارهای گوناگونی را شناسایی و پیش روی خود قرار دهد تا در صورت مواجهه با موانع، امکان انتخاب مسیرهای جایگزین را داشته باشد. مؤلفه سوم نیز ایجاد انگیزه لازم برای پیگیری این مسیرها و تلاش مستمر برای رسیدن به اهداف تعیین شده است.

بنابراین، حفظ امید به تغییر، تحول و وقوع اتفاقات مطلوب در آینده، یکی از ضرورت های مواجهه با بحران است. افراد نباید امید خود را نسبت به بهبود شرایط از دست بدهند. این موضوع با مفهوم خوش بینی نیز ارتباط دارد، البته منظور از خوش بینی، خوش بینی کاذب و غیرواقع بینانه نیست، بلکه باید بر نوعی خوش بینی منطقی و واقع بینانه تأکید کرد که بر اساس شرایط موجود و زمینه هایی که برای بهبود وضعیت فراهم می شوند، شکل می گیرد. به عبارت دیگر، امید و خوش بینی زمانی می توانند نقش مؤثری ایفا کنند که با شناخت واقعیت ها و تلاش برای ایجاد شرایط بهتر همراه باشند.

مؤلفه دیگر سرمایه روان شناختی، تاب آوری است. تاب آوری به معنای توانایی مقاومت در برابر سختی ها، دشواری ها و شرایط بحرانی است. افرادی که از تاب آوری بیشتری برخوردارند، بهتر می توانند با فشارهای ناشی از بحران مواجه شوند و در برابر مشکلات ایستادگی کنند. تقویت این ویژگی به افراد کمک می کند تا باور داشته باشند که با وجود دشواری های موجود، امکان عبور از مشکلات و پشت سر گذاشتن شرایط نامطلوب وجود دارد.

مؤلفه سوم، خودکارآمدی است که در پذیرش نقش فعال افراد در مواجهه با بحران اهمیت ویژه ای دارد. خودکارآمدی به این معناست که هر فرد بتواند نقش و توانایی های خود را در شرایط موجود شناسایی کند و از خود بپرسد که برای بهبود وضعیت چه کاری می تواند انجام دهد، چه مسئولیتی می تواند بپذیرد و چه اقداماتی از عهده او برمی آید. در واقع، فرد باید به این درک برسد که برای خروج از شرایط بحرانی صرفا تماشاگر اتفاقات نیست، بلکه می تواند متناسب با توانایی ها و موقعیت خود، نقشی مؤثر ایفا کند.

بر این اساس، هر یک از ما باید بررسی کنیم که برای عبور از شرایط دشوار چه اقداماتی می توانیم انجام دهیم و چگونه می توانیم در بهبود وضعیت موجود نقش داشته باشیم. این نگاه باعث می شود افراد به جای گرفتار شدن در احساس ناتوانی و قربانی بودن، توانایی ها و ظرفیت های خود را شناسایی کنند و در حد امکانات و مسئولیت هایشان برای حل مشکلات گام بردارند.

در کنار این مؤلفه ها، آموزه های دینی نیز توصیه های فراوانی برای مواجهه با دشواری ها و بحران ها دارند. تأکید بر صبر، شکرگزاری و حفظ توکل به خداوند متعال از جمله این آموزه هاست. افراد در مواجهه با اتفاقات و شرایط دشوار می توانند با حفظ توکل خود به خداوند از ظرفیت های معنوی برای تحمل سختی ها و عبور از مشکلات بهره بگیرند. این آموزه ها می توانند در کنار تلاش عملی، تقویت امید و افزایش تاب آوری، به افراد کمک کنند تا شرایط موجود را بهتر مدیریت کنند.

در مجموع، برای اینکه افراد به جای احساس قربانی بودن، نقش فعالی در مواجهه با بحران بپذیرند، باید از یک سو سرمایه اجتماعی، شامل اعتماد، همبستگی، مشارکت، دلبستگی و همدلی اجتماعی، تقویت شود و از سوی دیگر، سرمایه روان شناختی افراد، به ویژه امید، خوش بینی واقع بینانه، تاب آوری و خودکارآمدی، ارتقا یابد. در کنار این عوامل، بهره گیری از آموزه های دینی و حفظ توکل به خداوند متعال نیز می تواند به عبور بهتر از شرایط دشوار کمک کند. تقویت همزمان این ظرفیت ها می تواند زمینه را برای مواجهه فعالانه با بحران ها، غلبه بر مشکلات و عبور موفقیت آمیز از دشواری های پیش رو فراهم کند.

ایکنا ـ چگونه می توان با مدیریت افکار منفی و ترس از آینده، آرامش روانی خود را در شرایط بحرانی حفظ کرد؟

یکی از مهمترین راهکارها برای حفظ آرامش روانی در شرایط بحرانی، ایجاد و تقویت شبکه های حمایتی و حفظ ارتباطات خانوادگی و دوستانه است. ارتباط با اعضای خانواده، دوستان و حضور در اجتماعات و جمع های مختلف می تواند به افراد کمک کند تا راحت تر با مسائل و مشکلات پیش رو کنار بیایند. باید توجه داشت که همه افراد نگرش منفی ندارند و همه نیز لزوما دچار ترس، نگرانی و اضطراب نمی شوند. ازاین رو، برقراری ارتباط با افرادی که از روحیه مناسب تری برخوردارند و حفظ تعاملات اجتماعی می تواند در مدیریت شرایط دشوار مؤثر باشد.

در واقع، حضور در جمع های اجتماعی و بهره گیری از حمایت اطرافیان این امکان را فراهم می کند که افراد در مواجهه با مشکلات، احساس تنهایی کمتری داشته باشند و بتوانند شرایط موجود را بهتر مدیریت کنند. ارتباطات اجتماعی و حمایت های خانوادگی و دوستانه می توانند زمینه مناسبی برای تبادل تجربه، تقویت روحیه و کنار آمدن با دشواری هایی فراهم کنند که در شرایط بحرانی پیش روی افراد قرار می گیرند.

از سوی دیگر، در مواجهه با افرادی که نگرش منفی دارند و به دلیل شرایط موجود دچار نگرانی و ترس شده اند، لازم است تلاش کنیم با یادآوری واقعیت ها و تقویت امید، به بهبود نگرش آنان کمک کنیم. باید به این نکته توجه داشت که شرایط فعلی شرایط مطلوبی نیست و از زوایای مختلف می توان آن را شرایطی دشوار ارزیابی کرد اما با این حال در چنین وضعیتی مسئولان نیز در تلاش هستند تا زمینه خروج از شرایط موجود و عبور از مشکلات را فراهم کنند. توجه به این موضوع و پرهیز از تشدید نگرانی ها می تواند در مدیریت افکار منفی و کاهش اضطراب مؤثر باشد.

در کنار این موارد، صبر، توکل به خداوند متعال، اقدام مسئولانه، همبستگی اجتماعی و احساس مسئولیت در برابر خود و دیگران از جمله عواملی هستند که می توانند به افراد کمک کنند تا با سختی ها و دشواری های موجود بهتر کنار بیایند. در شرایط بحرانی، هر فرد باید متناسب با توانایی ها و موقعیت خود، مسئولیت پذیر باشد و در کنار حفظ آرامش روانی، برای بهبود شرایط تلاش کند. همچنین، تقویت همبستگی اجتماعی و حمایت متقابل میان افراد می تواند در کاهش فشارهای روانی و افزایش توانایی جامعه برای عبور از بحران نقش داشته باشد.

از منظر معنوی نیز حفظ توکل به خداوند متعال و امید به رحمت الهی می تواند به افراد در تحمل دشواری ها کمک کند. هنگامی که افراد در کنار تلاش و مسئولیت پذیری امید خود را حفظ می کنند و به توانایی عبور از مشکلات باور دارند، بهتر می توانند با شرایط دشوار مواجه شوند و از شدت آسیب های روانی ناشی از بحران بکاهند.

در مجموع، برای مدیریت افکار منفی و ترس از آینده، لازم است شبکه های حمایتی خانوادگی و اجتماعی تقویت شوند، ارتباط با اطرافیان و حضور در اجتماعات مورد توجه قرار گیرد و افراد با صبر، توکل، مسئولیت پذیری و حفظ امید، شرایط موجود را مدیریت کنند. هرچند نمی توان دشواری های شرایط بحرانی را نادیده گرفت، برخورداری از حمایت اجتماعی، همبستگی، اقدام مسئولانه و امید به رحمت خداوند می تواند به افراد کمک کند تا با آسیب و ناراحتی کمتری از این شرایط عبور کنند.

ایکنا ـ چگونه می توان در شرایط بحرانی با احساساتی مانند ترس، ناامیدی و درماندگی مقابله و امید و انگیزه خود را برای ادامه زندگی حفظ کرد؟

امید سه مؤلفه اساسی دارد که توجه به آن ها می تواند در شرایط بحرانی به افراد کمک کند تا با ترس، ناامیدی و احساس درماندگی مقابله کنند و انگیزه خود را برای ادامه مسیر زندگی حفظ کنند. نخستین مؤلفه امید، هدف گذاری است. هر فرد صرف نظر از شرایطی که در آن قرار دارد، باید برای خود اهدافی تعیین کند و مشخص سازد که در راستای بهبود وضعیت خود و عبور از مشکلات، سختی ها و دشواری های پیش رو به دنبال دستیابی به چه اهدافی است.

مؤلفه دوم امید، برنامه ریزی و شناسایی راه های مختلف برای دستیابی به اهداف تعیین شده است. هنگامی که فرد در شرایط دشوار قرار می گیرد و قصد دارد از مشکلات و محدودیت های موجود عبور کند، لازم است مسیرهای مختلفی را برای رسیدن به اهداف خود ترسیم کند. به عبارت دیگر، نباید صرفا به تعیین هدف بسنده کرد، بلکه باید راهکارهای عملی و مسیرهای گوناگون دستیابی به آن هدف را نیز شناسایی کرد. چنانچه فرد به تنهایی نتواند راه های مناسبی برای حل مشکلات خود پیدا کند، می تواند از دیگران کمک بگیرد و با بهره گیری از تجربیات، توانایی ها و ظرفیت های اطرافیان مسیرهای جایگزین را شناسایی کند. سپس، باید در راستای تحقق اهداف خود گام بردارد و برای رسیدن به آن ها تلاش کند.

مؤلفه سوم امید، برخورداری از انگیزه لازم برای حرکت در مسیر دستیابی به اهداف است. فرد باید انگیزه کافی داشته باشد تا بتواند برنامه های خود را دنبال کند و برای رسیدن به آنچه در نظر دارد، تلاش مستمر داشته باشد. بنابراین، اگر افراد بتوانند برای خود هدف گذاری کنند، برای دستیابی به اهدافشان برنامه ریزی مناسبی داشته باشند، راه های مختلف رسیدن به آن ها را شناسایی کنند و انگیزه لازم برای حرکت در این مسیر را حفظ کنند، می توانند متناسب با اهداف و برنامه هایی که پیش روی خود قرار داده اند، برای بهبود شرایط و عبور از مشکلات تلاش کنند.

نکته مهم این است که در شرایط بحرانی نباید دست روی دست گذاشت و صرفا منتظر ماند تا دیگران مشکلات را برطرف کنند یا مسیرها را برای عبور از دشواری ها هموار سازند. هر یک از ما به عنوان عضوی از جامعه، فردی که در برابر خود و دیگران مسئولیت دارد و می تواند در بهبود شرایط نقش آفرین باشد، باید بررسی کنیم که چه اقداماتی از عهده ما برمی آید و چگونه می توانیم در حل مشکلات مشارکت داشته باشیم.

در وهله نخست، لازم است به مسئولیت ها و وظایف خود در قبال زندگی فردی و خانواده مان توجه کنیم و ببینیم برای بهبود شرایط خود و اعضای خانواده چه اقداماتی می توانیم انجام دهیم. در مراحل بعدی نیز باید نقش و مسئولیت خود را در قبال جامعه و کشور در نظر بگیریم و بررسی کنیم که چه گام هایی می توانیم برای کمک به دیگران و بهبود وضعیت عمومی برداریم. این رویکرد باعث می شود افراد به جای تسلیم شدن در برابر شرایط دشوار، به توانایی ها و ظرفیت های خود توجه کنند و برای ایفای نقش مؤثر در زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی تلاش کنند.

طبیعتا در هیچ شرایطی و در هیچ زمینه ای صرفا دست روی دست گذاشتن و منتظر ماندن ما را به نتیجه مطلوب نمی رساند. برای عبور از مشکلات باید متناسب با توانایی ها، امکانات و فرصت هایی که در اختیار داریم، اقدام کنیم. هر فرد باید با توجه به ظرفیت های فردی، فرصت های موجود، ارتباطات اجتماعی و موقعیتی که در آن قرار دارد، نقش خود را در مواجهه با شرایط دشوار ایفا کند.

البته توانایی ها و امکانات افراد یکسان نیست و هر فرد باید متناسب با شرایط و ظرفیت های خود برای حل مشکلات تلاش کند. آنچه اهمیت دارد، این است که افراد از امکانات و فرصت های موجود به بهترین شکل استفاده کنند و در حد توان خود برای کاهش دشواری ها و بهبود شرایط گام بردارند. چنین رویکردی می تواند به افراد کمک کند تا از یک سو سختی ها و مشکلات موجود را بهتر تحمل کنند و از سوی دیگر، برای رفع موانع و عبور از شرایط دشوار تلاش کنند.

در مجموع، حفظ امید و انگیزه در شرایط بحرانی مستلزم آن است که افراد اهداف مشخصی برای خود تعیین کنند، برای دستیابی به آن ها برنامه ریزی داشته باشند، راه های مختلف رسیدن به اهداف را شناسایی کنند و انگیزه لازم برای حرکت در این مسیر را حفظ کنند. همچنین، نباید منفعلانه منتظر اقدامات دیگران ماند، بلکه لازم است هر فرد متناسب با توانایی ها، امکانات، فرصت ها و موقعیت خود، مسئولیت پذیر باشد و برای بهبود شرایط زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی تلاش کند. چنین نگرشی می تواند زمینه مقابله مؤثرتر با احساس درماندگی و ناامیدی و تقویت امید به عبور از مشکلات و دشواری های پیش رو را فراهم کند.

انتهای پیام